Om een indruk te krijgen van wat hyperventilatie is kunt u de video op deze pagina bekijken. Nadat u de video hebt gezien kunt u verder lezen voor een nadere toelichting. Klik hiervoor op de ‘verder lezen’ knop rechts naast naast de film. 

’In het filmpje hebt u kunnen zien wat hyperventilatie is. Hyperventilatie is een symptoom en kent meerdere oorzaken. Als uitgesloten is dat een lichamelijk probleem de oorzaak is, is hyperventilatie een reactie op spanning, psychische en emotionele overbelasting en disbalans. Ook opgekropte, niet geuite emoties zoals boosheid of onverwerkte emoties uit het verleden of angst kunnen de klachten veroorzaken. Het steeds maar over je grenzen heengaan, vaak zonder dat men het in de gaten heeft, is een andere belangrijke factor bij het ontstaan van de klachten. Dit kan ook gebeuren wanneer men alleen maar interessante of leuke dingen doet. Men doet dan op een dag 10 dingen terwijl er eigenlijk maar energie is voor vijf. Het is belangrijk te beseffen dat er een onderliggende angst- of stressfactor is die de hyperventilatie uitlokt of uitgelokt heeft en waaraan gewerkt zal moeten worden omdat dan de oorzaak wordt weggehaald. Omdat mensen naast stress gaan hyperventileren krijgen ze er een probleem bij. Hyperventilatie kent een 200 tal klachten die het leven aanzienlijk moeilijker kunnen maken. Vaak ontstaat er angst voor de klachten omdat deze zo ongrijpbaar en vreemd zijn.

Kenmerkend voor hyperventilatie is de plotselinge benauwdheid en angst die daarmee samengaat. De wetenschap gaat er op dit moment van uit dat hyperventilatie wordt veroorzaakt door een drietal factoren: ‘de disbalans tussen zuurstof en koolzuurgas’, ‘de rol van stressoren’ en ‘de stresshormonen’ adrenaline en cortisol.

Disbalans, stressoren en stresshormonen

Als je hyperventileert, adem je te veel lucht in. In de lucht die we inademen zit zuurstof. Deze zuurstof komt via de longen en het bloed overal in het lichaam terecht. De zuurstof wordt verbrand en de afvalstof CO2 (koolzuurgas) ontstaat. Het koolzuurgas wordt vervolgens via het bloed weer naar de longen getransporteerd en uitgeademd. Bij hyperventilatie gaat men er van uit dat je zoveel koolzuurgas uitademt, dat hieraan een tekort in het lichaam ontstaat. Het mechanisme dat hyperventilatie veroorzaakt, wordt gevoed door ‘stressoren’ (stress veroorzakende factoren). Bij stressoren kun je denken aan o.a. emotionele stress, stresshormonen en pepmiddelen. De stresshormonen, zoals adrenaline en cortisol blijken betrokken te zijn bij het reguleren van spanning en hyperventilatiegevoeligheid. Overbelasting, oververmoeidheid en angst zorgen ervoor dat het lichaam deze stresshormonen gaat aanmaken. Adrenaline is een hormoon en een neurotransmitter. Het wordt geproduceerd in de bijnieren en in sommige zenuwcellen. Adrenaline komt in grote hoeveelheden vrij bij angst en stress, maar ook bij woede, kou, hitte, pijn en fysieke arbeid. Het verhoogt de alertheid en geeft meer energie. Ook stijgt de bloeddruk en versnelt de hartslag waardoor er meer bloed rondgepompt kan worden. De pupillen worden groter, de ademhaling versnelt en de handpalmen gaan zweten. De bloedtoevoer naar de darmen wordt verminderd. Ook wordt het gevoel van tijd beïnvloed: gebeurtenissen lijken trager te verlopen waardoor iemand sneller kan reageren. Bij paniekaanvallen is het vrijkomen van adrenaline een van de uitlokkende factoren van een aanval van hyperventilatie. Op het moment van stress komt er dus adrenaline vrij om het lichaam alerter te maken en klaar om te vechten/vluchten. Cortisol zorgt ervoor dat dit verlies van energie weer wordt gecompenseerd. Cortisol is een stressdemper. Als je veel cortisol aanmaakt, zegt dit waarschijnlijk dat er veel stress aanwezig is dat in toom gehouden moet worden. Stresshormonen in het lichaam nemen af bij een gezonde leefstijl. Door goed te bewegen, een gezonde slaap, hygiëne en assertiviteit in te bouwen, raakt het lichaam minder gespannen en komt de biochemie tot rust.

Klachten

Bij hyperventilatie treedt er enige vernauwing van de bloedvaten op waardoor er minder zuurstof bij de organen en weefsels terechtkomt. De vernauwing van de bloedvaten geeft bijwerkingen die niet prettig zijn, zoals klachten van het centraal zenuwstelsel: hoofdpijn, duizeligheid en concentratiestoornissen. Gelukkig zijn deze bijwerkingen onschadelijk en zij leiden zelden tot flauwvallen. Er worden in het lichaam meer beschermingsmaatregelen getroffen die bijwerkingen veroorzaken. Zo wordt o.a. meer melkzuur geproduceerd, wat vermoeide spieren veroorzaakt. Veel mensen melden zware benen of papbenen te hebben. Bovendien verandert het calciumgehalte in het bloed, wat kan leiden tot samentrekken van de spieren. Men voelt dit als een verkramping, een verdoofd gevoel en trillen. Ook loopt de prikkelgeleiding via de zenuwen anders. Hierdoor kan men het gevoel hebben de wereld in een roes te beleven. Er kunnen ook concentratieproblemen optreden. De klachten kunnen dus zeer gevarieerd zijn, zoals u ook in de lijst van klachten kunt zien. Soortgelijke klachten kunnen echter ook ontstaan in combinatie met andere stoornissen die gepaard gaan met stress, angst of pijn, met houdingsproblemen en bij verslaving aan alcohol of medicijnen. Artsen spreken dan van onbegrepen lichamelijke klachten. Al deze verschijnselen roepen vervolgens weer angst op, die de hyperventilatie op zijn beurt versterkt. Daarmee is de vicieuze cirkel van het hyperventilatiesyndroom gesloten. Hyperventilatie kan overal in het lichaam klachten veroorzaken. Het aantal symptomen is bijna onbeperkt en elke hyperventilatiepatiënt is hierin uniek. Er zijn nagenoeg geen hyperventilatiepatiënten met precies dezelfde klachten.

Hyperventilatie door het ervaren van stress

Gevoelens van kwaadheid, woede, teleurstelling, verdriet of angst, bijvoorbeeld bij relatieproblemen of bij moeilijkheden op het werk, kunnen de oorzaak zijn van hyperventilatie. Maar ook overbelasting en onverwerkte emoties uit het verleden kunnen deze klachten veroorzaken. De klachten kunnen verergeren na de eerste, onverwachte aanval van hyperventilatie. Er ontstaat angst voor herhaling. Dikwijls worden dan plaatsen gemeden, waar ooit een hyperventilatieaanval optrad. Op den duur kan zich zo een fobie ontwikkelen. Dit geldt gelukkig niet voor elke hyperventilatiepatiënt.

Acute hyperventilatie

Acute hyperventilatie treedt aanvalsgewijs op. Bij een hyperventilatieaanval kan de ademhaling hoorbaar versnellen en vaak kan men deze ook niet meer onder controle houden. Er gebeurt bij een aanval veel. Er zijn veel stressreacties in het lichaam. Het hart kan sneller gaan kloppen en men kan het gevoel hebben dat het hart een slag overslaat. Je kan gaan transpireren en bleek worden. Handen en voeten kunnen gaan tintelen en de mond kan droog worden. Tevens is het mogelijk dat je duizelig wordt, wazig of dubbel gaat zien en het gevoel hebt flauw te vallen, etc. Ook de emoties worden sterk beïnvloed door een aanval. Er ontstaat angst en onrust wat kan uitgroeien tot paniek. Ook kun je een huilbui krijgen die moeilijk te stoppen is. De gedachtegang wordt veelal ook chaotischer en beklemmend. Het vermoeden rijst dat er wellicht iets ernstigs - misschien wel een hartaanval - gaande is en dat je dood gaat. Helder denken is niet meer mogelijk. Na verloop van tijd houdt alles vanzelf op. Vaak ben je daarna erg moe.

Chronische hyperventilatie

Naast de acute vorm van hyperventilatie bestaat er ook een chronische vorm. Chronische hyperventilatie is minder spectaculair en daardoor ook minder eenvoudig te herkennen. Maar deze vorm van hyperventilatie komt op grotere schaal voor dan acute hyperventilatie. Chronische hyperventilatie wordt gekenmerkt door vage klachten, die echter constant aanwezig kunnen zijn. Dit is logisch omdat men bijna de hele dag onbewust aan het hyperventileren is. Het duurt meestal erg lang voordat ontdekt wordt dat men lijdt aan chronische hyperventilatie, want de klachten die erbij optreden kunnen ook vele andere oorzaken hebben. Wanneer dan eindelijk de diagnose hyperventilatie wordt gesteld, hebben mensen door onwetendheid vaak al angsten als ziektevrees opgebouwd.

Wat te doen bij een aanval van hyperventilatie 

Het eerste wat iemand zich moet realiseren wanneer hyperventilatieklachten optreden is, dat er niets ernstigs gebeurt. Maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan. De eerste keer dat je met deze klachten geconfronteerd wordt, voel je je machteloos en waarschijnlijk ook erg angstig. Met name de angst om dood te gaan of ernstig ziek te zijn, komt veel voor. Door lichaamsbeweging (b.v. springen alsof je touwtje springt, het maken van diepe kniebuigingen, hardlopen, enz.) kan men reeds in een vroeg stadium de klachten proberen terug te dringen. Beweging heeft namelijk een ontspannend effect op het lichaam. Zo zijn er nog wel meer trucjes om de adem weer onder controle te krijgen. Bijvoorbeeld: ga voor op een stoel zitten, knieën naast elkaar, voeten op de grond. Leg de armen op de bovenbenen, de ellebogen net voorbij de knieën en sla de handen ineen. Je komt dan voorover gebogen te zitten, waardoor je jezelf dwingt met de flanken te ademen. De ademhaling zal zakken en de klachten zullen afnemen. Zie voor meer trucjes: ‘Hoe verlicht ik mijn klachten’ of ‘Zelfhulp bij hyperventilatie’ uit de artikelenservice op de donateurpagina op deze website. Klik hier om in te loggen (Log in met donateurnummer en postcode. Weet u uw donateurnummer niet meer, neem dan contact op met het landelijk bureau). Ook afleiding zoeken is erg belangrijk. Dit is per persoon verschillend. Men kan afleiding zoeken al voordat de angst op gaat komen door bijvoorbeeld een gesprek met iemand aan te gaan. Tijdens de angst/hyperventilatie kun je je gedachten afleiden op verschillende manieren, bijvoorbeeld door naar muziek te luisteren (richt je op de tekst), in gedachten de tafel van drie naar beneden opzeggen, van 300 naar nul tellen of jezelf bemoedigen door vriendelijk tegen jezelf te blijven en te blijven zeggen: ‘je kunt het wel aan’. Afleiding zoeken werkt goed, maar je moet leren grip te krijgen op je concentratie tijdens stress en hyperventilatie. Hiervoor zijn zogenaamde ‘taakconcentratieoefeningen’ beschikbaar, die je bij een psycholoog kunt leren. Deze onderwerpen worden regelmatig behandeld in het ‘Hyp’, dat u vijfmaal per jaar ontvangt wanneer u donateur wordt van de stichting. U ontvangt dan ook de uitgebreide brochures over hyperventilatie, angststoornissen en behandelmethodes. Klik hier voor informatie over donateur worden op deze website. Voor vragen kunt u altijd contact opnemen met het landelijk bureau, tel. 020-66 2 88 76 of nhs.hyperventilatie@wxs.nl

Klik hier voor de lijst van klachten en symptomen

Klik hier voor angstklachten

Klik hier voor wat te doen tegen hyperventilatie